Yünün Faydaları Yünün Faydaları 11.1.2018

Koyun, keçi, deve gibi bazı otçul hayvanların vücutlarındaki yumuşak kıllar yün olarak tarif edilir. Yün denince ise akla genellikle koyun yünü gelir. İlkbaharda kırkılan kirli koyun yününeyse yapağı denir. Yapağı kılları genellikle 2 ila 30 cm arasında değişir. Yünün esas kısmını teşkil eden korteks; uzun, kat kat iplik şeklinde hücrelerden yapılmıştır. Yünün esnekliği, dayanıklılığı ve boyanma hususiyeti bu korteks bölgesinin özelliğine göre değişir. Kıvırcık kıl köklerinin bir tarafı öbür yanından daha kısadır. Yani kılın bir tarafı diğer tarafından daha hızlı uzar bu da kılın kıvrılmasına sebep olur. İşte bu hususiyetten dolayı yün, eğirme kalitesinde mühim bir faktör olan helozonik yapıya kavuşur. Ve bu helozonik kıvrımlar yünün esnek olmasını ve buruşmamasını sağlar. Yünün esnek olduğu da bilinen bir gerçektir. İşte yünün kalitesini elyaflarının inceliği ve kopma mukavemetinin büyüklüğü tayin eder. En ince elyaflı yün merinoslarda bulunur. Bu yün elyafları 16 mikron ila 50 mikron arasında değişen kalınlıklardadır. Hayvanın omuz başlarına rastlayan kısımlardaki yünler daha ince olur. Yünün kalitesiyle hayvanın yaşı arasında da bir münasebet vardır. En kaliteli yün 2 yaşını doldurmuş hayvanlardan elde edilir. Daha yaşlı hayvanlarda yün sertleşmeye başlar. Angora denilen tiftik keçisi yünü ise çok kıymetlidir. Yüne ısıyı iletmeme, içinde hava tutma, sıcaklık yayma, keçeleşme gibi hususiyetler verilmiştir. Bu vasıflarından dolayı yün vücudumuzu soğuğa karşı öteki tekstil maddelerinden çok daha iyi korumaktadır. İnsan vücudunun iç sıcaklığının 36,5 ya da 37 derece olduğu bilinmektedir, ancak deri üzerindeki sıcaklık 33 dereceyi geçmez. Hatta derinin bazı yerlerinde sıcaklık 26 dereceden fazla değildir. Sıcaklık veya soğukluk vücudun deri aracılığıyla aldığı bir histir. Derinin ısınıp soğumasına göre vücut ısınmakta veya soğumaktadır. Hava sıcaklığının vücudun sıcaklığından düşük olduğu zamanlar da vücut dışarıya sürekli ısı vermektedir. Bu ısı kaybına mani olmak için genelde uygun kalınlıkta veya cinste elbiseler giyilir. Soğuktan korunmak için kumaşın ısı iletim özelliğinin düşük olması gerekir. Yün malzemeden yapılan elbiseler vücudun dışarı ile ısı alışverişini en az seviyede tutarak doğal bir izolasyon sağlar. Yünün ısıyı geçirmemesinin bir başka sebebi ise iplikleri arasında bol miktarda hava barındırabilmesidir. Evlerin yalıtımında kullanılan çift camların soğuğu geçirmemesinin sebebi arada hava bulunmasıdır, yünler de bu özellik doğal olarak vardır. Hava, yüne göre ısıyı daha az iletir. Yünlü kumaşın içindeki hava boşlukları kumaş hacminin yüzde 80?i kadardır. Hava bu boşluklarda bir balonun içindeki gibi hareketsiz durarak vücutla dışarıdaki hava arasında bir ısı yalıtkanı vazifesi görür. Ayrıca yünlü kumaş hiçbir zaman insanın derisine iyice yapışmaz. Kumaştaki kıvrık yün iplikleri kumaşı deriden biraz uzak tutar. Deri ile kumaş arasındaki bu hava aralığı vücut ısısının muhafaza edilmesini sağlar. Yüne verilen en büyük hususiyetlerden birisi de onun ısı üretecek bir yapıya sahip olmasıdır. Mesela uzay elbiselerinin iç bölümleri elektrik dirençleriyle donatılmıştır ve bir elektrik ızgarası gibi ısı üretir. Yünlü elbiseler de buna benzer. Yünlü kumaşlar nem çeken özellikleri sayesinde etraftaki hava katmanları içinde bulunan nemi emebilir. Öyle ki bir kilo yünün içinde ortalama 150 gram su bulunur. Ama yüne dokunulduğu zaman bu nem hissedilmez. Yün havadaki nemi emdiği gibi vücudumuzdan yayılan ıslaklığı da emer ve diğer tekstil ürünlerine göre daha çok ter çeker. Bu hususta insanı hayrete sevk eden bir yaratılış harikası daha devreye girer ve bu emme sırasında yün bir müddet sonra vücuttaki terlemeyi en aza indiren bir izolasyon görevi görür. Yün elbiselerin insana faydalı birçok özelliği vardır. Yün elyafın üzerinde bulunan pullar sıcaklık, basınç ve bazı kimyevi maddelerin etkisiyle dışa doğru kıvrılır. Sıcaklık ve nem yün liflerini şişirir. Bütün bunlar elyaf yüzeyini kapayan pulların açılmasına ve geriye doğru kıvrılmasına sebep olur. Örtü hücreleri birbirlerine kenetlenir ve lifler birbiri üzerine dolanarak düğümlenir. Bu hadiseye yünün keçeleşmesi denir. Yün ve diğer hayvan kaynaklı elyaflarda diğer liflere göre daha kaliteli keçeleşme görülür. Keçeleşme daha çok ince yünlerde olur. Battaniyelerin çoğu yünlü kumaşların keçeleşmesiyle yapılır. Çobanlar, çetin hava şartlarına karşı kendilerini koruyabilmek için dikişsiz ve kolsuz bir kıyafet olan kepenek giyerler. Kepenekte yünün keçeleştirilmesiyle yapılır. Yünün soğuktan koruduğu bilinir ama sıcaktan da koruduğu pek bilinmez. Havaların soğuk olduğu dönemlerde yünlü kazaklar giyilir. Ancak yünü meydana getiren doğallık yalnızca soğuğa karşı değil aynı zamanda sıcağa karşıda koruma hususiyetine sahiptir. Normal giyecek olarak kullanıldığında yün elbise sıcak dış hava şartlarına karşı vücudu klima gibi yüksek ısıya karşı korur. Bu hususiyet yünün yüzde 20?lere varabilen yüksek rutubet tutma kabiliyetinden kaynaklanmaktadır. Bu oran yine tabi bir elyaf olan pamukta yüzde 8.5, sentetik elyaflarda ise yüzde 1 ila 4 arasında değişmektedir. Aşırı sıcak çöl şartlarında yaşayan koyun ve develerin üzerindeki yünler, kara ikliminin soğuk gece şartlarından nasıl koruyorsa gündüzün aşırı sıcağından da aynı şekilde korumaktadır. Özellikle develerin kıl altlarındaki ipek evsafında incelik taşıyan elyaf tabakaları, hayvanın vücudunun hassas yerlerini aşırı sıcak ve zor çalışma şartlarında klima gibi korumaktadır. Rutubetli ve çok sıcak olan tropik ülkelerde en sıhhi giyecek iyi işlenmiş ince yün giyeceklerdir. Yün, pamuk ve diğer mensucat lifleri kadar kolay ateş almaz ve onlar kadar çabuk yanmaz. Yünün öteki sentetik liflere karşı olan avantajlarından biriside diğer maddeler gibi eriyip yapışkan bir madde haline gelmemesidir ki bu yapışkanlık deri üzerinde ciddi yanıklara sebep olabilir. Tam tersine yanan yünün külü soğukça hissedilir. Oysa bir elyaf sentetik ya da naylon teninüzerinde yandığında daha şiddetli yanığa sebep olacaktır. Yine de yünün tabi hususiyeti büyük ısılara veya doğrudan tesir eden ateşlere karşı korumaya yetmemektedir. Bunun için hususi olarak hazırlanması gerekmektedir. Metal tuzu halindeki Zirkon ve Titan metalleri "çözünmüş" şekilde boya maddelerine katılır. Bu ameliyeden sonra boya maddeleriyle beraber bu metaller de yün içine emdirilir. Bu haldeki işlenmiş olan Zirpro-yünü çok zor ateş alan hava ve su geçirmeyen, ıslanmayan yırtılmayan, aşınmaya karşı dayanıklı, elastiki ve sabit boyalı bir kumaş haline gelir. Yünün bu özelliğinden istifade edilerek yangına karşı koruyucu teknik kullanımlar için giyecek ve döşeme kumaş üretilmiştir. Tabiî bir çok sentetik elyaflar da yanmaz ve ateş almaz özel muamelelere tabi tutularak kullanılmaktadır. Ancak bu kimyevî muamele yünün üstün konfor şartlarını etkilemediğinden normal sıcak kullanma şartlarında vücudu terletmez. Bazı uçak şirketleri uçak koltuklarını ve bazı demiryolu şirketleri de yataklı vagonlarını artık bu kumaşla döşüyorlar. Ayrıca gemilerdeki hava ve dekorasyon maddeleri de artık bu kumaştandır. Zirpro-yününün bir başka büyük avantajı da tabiî yünün mekanik ve kimyevî hususiyetlerini muhafaza etmesidir. Buna ilaveten birçok sentetik liflerdeki gibi deri kaşıntılarına da yol açmaz. Zirpro-yünü her türlü koruma elbiseleri için uygundur. Meselâ itfaiyede veya döküm ve hadde işletmelerinde kullanılabilir. Günümüzde bir çok kişi astım ya da alerji hastası olduğundan uzmanlar yünden uzak durulması gerektiğini söylüyor. Ancak başka açıdan bakıldığında bebekliğinden itibaren yapay olana alışan vücut zamanla doğal olana tepki veriyor. Fakat koruma elbisesinin yalnızca soğuk ve sıcaktan koruması yetmemektedir ki; hatta bu, yanıcı maddelerle çalışanlar tarafından bilinen bir husustur. Normalde mensucatlar elektrik izolatörler gibi tesir gösterirler. Sürtünme yoluyla elektrostatik olarak yükleniyorlar. Böyle bir elektrik yükü ise topraklayıncaya kadar muhafaza edilir. Bu arada ufak kıvılcımlar oluşabilir ki, bunlar yanıcı gaz ve ve kimyevi maddeleri ateşleyebilecek evsafta olabilirler. Bu ise bazı hallerde korkunç patlamalara sebep olabilir. Yünde ise bunun tam tersi mevzu bahistir. Rutubet ihtiva ettiğinden ya hiç elektriklenmez veya çok az elektriklenir. Zirpro-yünü?nün ısı geçirgenliğinin araştırılmasına dair yapılan tecrübeler de ilgi çekicidir. Yün dokuması arasında hava bulunmaktadır. Hava ise kötü bir ısı iletkenidir. Bunun için yün ısı depolamakla kalmayıp ayrıca ısıyı dışarıdan izole etmektedir. Araştırmalar şu neticeyi göstermiştir ki Zirpro-yünü?nden oluşan koruma elbiseleri öteki maddelere karşı büyük farkla daha iyi neticeler vermiştir. Bu arada yanma acısının hissedilmesi ile ikinci derece yanıkların oluşması arasında geçen süre hesaplanmış ve yünlü koruma elbiseleri taşıyan kişilerin başka bir maddeden yapılmış olan elbiseleri taşıyanlara nazaran kaçmak için oldukça daha fazla zamana sahip oldukları gerçeğine varılmıştır.